Kriz

Malum son 3-4 ay sürekli kriz konuşuluyor. İlk günlerde dolar n’olur, avro nereye gider geyiği dönüyordu, şimdilerde de ne zaman bitecek. Haliyle içinde yaşadığım ekonomi hakkında benim de fikirlerim var ve bunları burada kayda dökmek niyetindeyim. Diplomalı ekonomistten ziyade, girişimcinin beklentileri ve değerlendirmeleri şeklinde yorumlanmalı.
 
Öncelikle belirtmeliyim ki, türk aile yapısı sayesinde, krizin toplumsal etkisi gelişmiş batı ülkelerindeki kadar ağır olmuyor. Aileler fertlerini destekliyor ve krizi hafif hasarla atlatmak için elinden geleni yapıyor. Bunun büyük bir avantaj olduğunu görmek ve aile yapımızı iyi zamanlarda da korumayı önceliklendirmeliyiz. Yine de, özellikle son haftalarda İstanbul sokaklarında her zamankindan fazla sayıda dilenci dikkatimi çekiyor. Hayır, sadece organize faaliyet gösteren çingeneler değil, daha düşkün, yaşlı insanlar, gerçekten yemek için yardım rica eden ve aldığıyla hemen bir çorba içmek için bir yerlere giren insanlar. Başbakan buna hala teğet diyorsa, sebebi geometri bilgisinin zayıflığıdır; bu alenen diagonal.
 
Ekonomik kriz, ya da teknik tabiri ile resesyon, büyüme hızındaki ciddi yavaşlamadan, hatta milli gelirin azalmasından kaynaklanıyor. Gelişmiş ülkeler için resesyon üst üste iki çeyrekte negatif büyüme olarak kabul edilse bile, Türkiye için yıllık %4’ün altında büyümenin sıkıntılı, %2’nin altında ise ciddi bir krize işaret ettiğini düşünmek daha doğru olur. Bu bağlamda kriz takvimi ile ilgili tahminlere geçmeden önce 2002’den beri devam eden istikrarlı büyümenin 2004’te %9.4 ile tepe yaptıktan sonra düşme trendine girdiğini hatırlatmalıyım.
 
Krizin ne zaman biteceğini kestirebilmek için, ne zaman başladığını anlamak önemli. Çeyreklerdeki büyüme oranlarına göre yorum yaptığımıza göre, krizin başlagıcı olarak işaret edeceğimiz tarihi gördüğümüzde genellikle krizin en derin bölgelerine de ulaşmış olmalıyız. Peki kriz ne zaman başladı? %4 limiti ile baktığımız zaman, 2007’nin 4.6 ile bu limitin üstünde kaldığı ve krizi pas geçtiğini düşünebilirsiniz. Ancak çeyreklere baktığımızda ilk iki çeyreğin 8.1 ve 4.1 iken, son çeyreklerin 3.3 ve 3.6 ile %4 bareminin altında kaldığı görülmektedir.
 
2008 ilk çeyreği 6.7 ile beklenenin çok üstünde çıkmakla beraber, 2008 3 çeyrek ortalamasının 3.1 mertebelerinde olması ve açıklanan son çeyrek olan 3. çeyreğin de 0.5 ile negatif büyümeye çok yakın bir noktada seyretmesi 2008’in tümünün kriz içinde olduğu değerlendirmesini desteklemektedir. Son çeyrek daha kötü bile çıksa muhtemelen 2008 ortalaması %2-3 aralığında ve büyük ihtimalle %4’ün altında gerçekleşecektir.
 
Özetle, krizimiz 2007 ortasında başlamış ve bugüne kadar kötüleşerek devam etmiştir. Dibe ulaşıp ulaşmadığımızı bilmek zor, ancak tahminim bu krizin 9 çeyrek süreceği ve 2009 son çeyreğinde %4 üzerinde büyüme ile yeniden bir büyüme döneminin başlıyacağı yönündedir. 6 Çeyrek olasılığı hala teknik olarak mümkün olsa da, görüntü aksi yöndedir. Bu şartlarda 2009 ilk 9 ay kötü, son çeyrek toparlanma, 2010 ise parlak bir yıl olacaktır.
 
1993’ten bu yana çalışıyorum. İki büyük (94 ve 01) ve birkaç küçük kriz gördüm. Ancak bunların hepsi yerli krizlerdi. Bu sefer Türkiye, kendi dışında bir krizin parçası. İçerideki daralmaya karşı ihracat önlemini almış fabrikalar bu sefer Amerika ve AB’deki daralmadan dolayı zorunlu izinde. Bankalarımız kuvvetliler ama dışarıdaki ortaklarının başına ne geleceğini kestirmek zor. Bu şartlarda aslında tanımadığımız bir fırtına ile karşı karşıyayız da denebilir. Bu yüzden tahminlerim konusunda çok iddialı olamıyorum. Zaman gösterecek.
Bu yazı Haberler ve politika içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s